انجمن علمی - فرهنگی ايران

تاریخچه پارک

پارک ملی گلستان نخستین پارکی است که در ایران عنوان پارک ملی را به خود اختصاص داده است . این پارک تا قبل از سال 1336 از شکارگاه های شناخته شده و پر آوازه ی کشور محسوب می شد و به جنگل گلستان مشهور بود . در مرداد ماه 1336 به نام منطقه حفاظت شده آلمه و ایشکی تحت حمایت کانون شکار قرار گرفت و تا سال 1340 توانست قابلیت های خود را در سایه کنترل و نظارت ترمیم و به خوبی آشکار سازد. در بهمن ماه سال 1340 بدون تغییر وسعت به نام منطقه حفاظت شده آلمه نامیده شد. در شهریور ماه سال 1342 به پارک محمد رضا شاه تغییر نام داد و پس از گذشت یکسال در فروردین ماه سال 1343 یکبار دیگر تغییر نام داد و به نام پارک وحش محمد رضا شاه نامیده شد. بعد از تشکیل سازمان شکاربانی و نظارت بر صید (1346) وظایف کانون شکار و از جمله اداره پارک های حیات وحش به این سازمان واگذار شد .

در شهریور ماه سال 1350 محدوده ای در شرق این پارک به نام منطقه حفاظت شده قرخود با وسعت 34 هزار هکتار به آن الحاق گردید. در سال 1353 پس از اصلاح قانون شکار و صید با تغییر عنوان پارک وحش به پارک ملی ، این منطقه به پارک ملی تبدیل شد. در سال 1355 هر دو منطقه در هم ادغام و به صورت منطقه ای یگانه با وسعت 125895 هکتار به نام پارک ملی تحت حفاظت قرار گرفت. پس از سال 1357 منطقه حفاظت شده قرخود مجددا از پارک ملی جدا شد و از آن پس تاکنون با وسعت 91895 هکتار به نام پارک ملی گلستان تحت حفاظت قرار گرفته است. پارک ملی گلستان در سال 1977 به عنوان ذخیره گاه زیست کره انتخاب و به پروژه شماره 8 برنامه انسان و کره مسکون (MaB ) یونسکو اهدا گردید و تاکنون نیزجایگاه خود را در خانواده ذخیره گاههای زیستکره جهانی حفظ کرده است.سطح کنترل و نظارت و مدیریت این پارک در سال های اخیر افت و خیز های زیادی داشته و امروزه در سطحی کمتر از شایستگی های خود قرار دارد.

موقعیت جغرافیایی

پارک ملی گلستان منطقه ای کوهستانی است که در منتهی الیه شرق جنگل های شمال کشور واقع شده است. این پارک در 55 کیلومتری شرق گنبد قابوس و 115 کیلومتری غرب بجنورد در مسیر بزرگراه آسیایی تهران _ مشهد واقع شده است ، این پارک در حوزه قضایی سه استان خراسان ، گلستان و سمنان قرار دارد اما از نظر تشکیلات و مسئولیت حفاظتی تحت نظر اداره کل حفاظت محیط زسیت استان گلستان قرار دارد.

راه های ارتباطی

دو ورودی اصلی در شرق و غرب پارک ملی گلستان که هر دو بر سر راه دبزرگراه آسیایی قرار گرفته اند راههای دسترسی آنرا تشکیل می دهند ، ورودی شرقی در رباط قربیل و دشت میرزابایلو و ورودی غربی در تنگراه واقع شده است ، در واقع بزرگراه آسیایی تنها راه اصلی دسترسی به پارک و مدخل های شرقی و غربی آن به شمار می روند و سایر راه های فرعی منتهی به پارک راه های خاکی بوده و بیشتر از شمال به پارک وارد می شوند ، روستای دشت شاد در جنوب نیز از طریق راه فرعی به پارک دسترسی پیدا می کند.

روستاهای پیرامون پارک

پیرامون پارک خالی از سکنه نیست و روستاهای زیادی انراه احاطه کرده اند. فعالیت های معیشتی این روستاها دامداری و کشاورزی است . روستاهای شمال غربی و غرب پارک مانند لهندور ، زاو ، قوش چشمه ، تنگراه ، عموما در گستره ای جنگلی قرار دارند و ترکمن نشین هستند. روستاهای جنوب غربی پارک مانند روستاهای کند سکوه و دشت شاد در بخش های کوهستانی _ جنگلی قرار داشته و غیر ترکمن هستند. روستاهای ضلع جنوبی و جنوب شرقی پارک مانند روستای دشت شاد ، چشمه خان ، آرمودلو ، رباط قره بیل که همگی نزدیک به جاده قرار دارند ، عموما در بخشهای دشتی و هموار قرار داشته و ساکنین آن ها به کشاورزی اشتغال دارند.

آب و هوا و اقلیم پارک ملی گلستان

پارک ملی گلستان با وجود اینکه در منتهی الیه شرق جنگل های هیرکانی قرار گرفته است از نظر شرایط آب و هوایی شدیدا تحت تاثیر رطوبت دریای خزر است و جریانات ناشی از بادهای غربی همواره رطوبت زیادی را به منطقه می آورد . بارندگی های کوهستانی ( اروگرافیک ) بیشترین رطوبت ناحیه را تامین می کنند . دامنه نوسانات بارندگی در پارک ملی گلستان تغیراتی از 150 میلی متر تا 750 میلی متر را نشان می دهد . میزان بارندگی از غرب به شرق کاهش یافته و همچنین مناطق مرتفع پارک نسبت به مناطق پست از نزولات کمتری برخوردار هستند.

بیشترین بارش در فصول زمستان و بهار اتفاق می افتد و معمولا دارای تابستان های خشک است . به طور متوسط 17 درصد از نزولات جوی پارک را برف تشکیل می دهد. دمای متوسط سالانه پارک بین 5/11 و 5/17 درجه سانتی گراد متغیر است.دمای حداقل منطقه 28- درجه و دمای حداکثر مطلق تا 45+ درجه گزارش شده است.از نظر طبقه بندی اقلیمی آمبرژه ، پارک ملی گلستان دارای 3 اقلیم متمایز است. در شرق و جنوب شرقی پارک اقلیم خشک دیده می شود . در قسمت میانی و شمال پارک اقلیم نیمه خشک وجود دارد و در بخش های غربی و جنوب غربی اقلیم نیمه مرطوب دیده می شود.

منابع آب پارک ملی گلستان

پارک ملی گلستان از نظر منابع آبی بسیار غنی است ، این پارک علاوه بر رودخانه دائمی و نهرهای متعدد دارای چشمه های فراوانی است. وجود انواع منابع آبی تنها سطح مطلوبیت پارک را از نظر زیستگاهی ارتقاء نمی دهد بلکه تنوع چشم اندازها را افزایش داده و شرایط مناسبی برای شکل گیری اکوتوریسم فراهم می کند. به علاوه وجود منابع آب در توسعه فیزیکی پارک و رونق توریسم و تفرج یک عامل کلیدی محسوب می شود . مهمترین رودخانه پارک ملی گلستان رودخانه دوغ یا مادرسو است که یکی از سرشاخه های گرگان رود است. این رودخانه جریانی دائمی داشته و از چشمه های شرق دهستان کوکلان سرچشمه می گیرد . رودخانه مادرسو در ناحیه دشت وارد محدوده پارک ملی گلستان شده و در امتداد دره شمالی کوه آلو باغ از تنگ راه خارج می شود.

این رودخانه در مسیر خود از نهرهای دره های مشرف به آن نظیر : نهرهای دره آبشار ، آب آدنا سد و قرقون نیز سود می برد.چشمه های پارک ملی گلستان مهمترین منابع آبی پارک را تشکیل می دهندکه در تمام سطح ان پراکنده اند اما جنوب غربی پارک از چشمه های بیشتری برخوردار است. چشمه سولوکلی در فصول پرآبی محیط آبی وسیعی را در پارک به وجود می آورد که از نظر تنوع اکوسیستمی بسیار حائز اهمیت است.

فهرست تعدادی از گیاهان جنگل های خزان دارمناطق پست هیرکانی در پارک ملی گلستان

البته گیاهان موجود در پارک ملی گلستان در مناطق مختلفش زیاد است ولی من به همین تعداد بسنده کردم تا زیاد خسته کننده نشود.

آلوچه

تمشک

انواع بنفشه

لرگ

توسکای ییلاقی

فهرستی از جانوران بی مهره پارک ملی گلستان

عقرب

هزار پا

عنکبوت

^{فهرستی از جانوران مهره دار پارک ملی گلستان}

^{البته جانوران پارک ملی گلستان نیز مانند گیاهانش خیلی زیاد است ولی به همین تعداد اکتفا می کنم تا خسته کننده نباشد.}

مرال ( گاو کوهی )

خرس قهوه ای

گرگ

روباه

سیاه گوش

خرگوش

عقاب طلایی

تشی

^{مدیریت پارک ملی گلستان}

^{پارک ملی گلستان به خاطر شایستگی های خود همیشه در کانون توجه سازمان حفاظت محیط زیست قرار داشته است. این پارک یکی از نخستین مراکزی است که در کنار حفاظت به ترویج استفاده های آموزشی ، پژوهشی و تفرجگاهی پرداخته است. پارک ملی گلستان همیشه یکی از کانون های اصلی تربیت و بازآموزی نیروی انسانی ، آموزشی و کارورزیهای دانشجویی به شمار آمده است. با این حال گلستان در شبکه مناطق حفاظت شده کشور ثبات دائمی نداشته  زیرا با وجود ارزش های غیر قابل جانشین خود کمتر از مدیریتی سزاوار ، موقعیت ، شایستگی ها و عناوین ملی و جهانی خود برخوردار است. بازم مثل همیشه یه جای کارمون می لنگه ، ظاهرا ما ایرانی ها عادات نداریم یه کاری رو تا پایان درست انجام بدیم!!}

^{اداره پارک ملی گلستان با وجود مختصات منحصر به فرد خود هرگز از طریق سند طرح مدیریت هدایت نشده است، در حالی که یک منطقه با وجود برخورداری از شرایط طبیعی مطلوب و در خور عنوان پارک ملی به زحمت قادر است موقعیت خود را بدون طرح مدیریت مستمر حفظ کند . نخستین طرح مدیریت پارک ملی نیز به نام «طرح جامع» در سال 1354 ابتدا برای پارک ملی گلستان تدوین گردید . اما این طرح هیچ وقت اجرا نشد و بعد از دو دهه در سال 1376 و در برنامه «بهسازی پارک ملی گلستان» تهیه طرح مدیریت این پارک بر اساس الگوی فائو یکبار دیگر به به طور جدی مورد توجه قرار گرفت و هم اکنون نیز تهیه آن در دست اجراست.}

^{موقعیت پارک ملی در سطح ملی و جهانی}

^{پارک ملی گلستان دارای دو عنوان ملی و بین المللی است. در سطح ملی به عنئان پارک ملی در شبکه مناطق حفاظت شده همیشه از جایگاه برتری برخوردار بوده است.اهمیت پارک ملی گلستان در این سطح ناشی از تنوع و تراکم حیات وحش بارز و عمده و زیبایی های طبیعی خیره کننده ی آن بوده است. پارک ملی گلستان در حال حاضر تنها به دلیل زیستگاه حیات وحش اهمیت ندارد بلکه به دلیل حفظ بخش قابل توجهی از تنوع زیستی کشور جایگاه خود را حفظ کرده است.}

^{پارک ملی گلستان در سطح جهان نیز از موقیعت ممتازی برخوردار است . این پارک در سال 1977 به عنوان ذخیره گاه زیست کره انتخاب و به جمع ذخیره گاه های زیست کره جهان که تحت نظارت یونسکو و کمیته ملی انسان و زیست کره قرار دارد پیوست. این پارک به عنوان تنها نمونه معرف از جنگل های معتدله بارانی در شبکه ذخیره گاههای زیستکره محسوب می شود. به هر حال پارک ملی گلستان امروز به عنوان ذخیره گاه زیست کره از اعتباری جهانی برخوردار است که نمی توان آنرا نادیده گرفت . مشخصات ذخیره گاهی گلستان در فهرست برنامه شماره 8 انسان و کره مسکون موجود است.}

^{امیدواریم که این نعمتی رو که در کشور داریم قدرشو بدونیم و حداقل نزاریم که این پارک و جانوران داخلش از بین برن، به امید روزی که به این مهم دست یابیم.}

^{منابع :}

^{حفظ اکوسیستم های نمونه}

^{معیارهای طبقه بندی پارکهای ملی و ذخیره گاه های همپایه}

^{نقش پارک ملی در توسعه اقتصادی}

^{پارک های ملی و مناطق حفاظت شده}

^{گرد آورنده : پویا حبیبی پور}